تبلیغات
یوردوم Yurdum
1394/03/7

کتاب ائوی/دانلود کتاب

   یازیلیب‌دیر: علی واحدی    نوع مطلب :کتاب - دانلود ،

http://alivahedi.mihanblog.com/علی واحدی



http://kitabeve.loxblog.com



ائتیکئت‌لر: کتاب ائوی ، ائلچین کتاب ائوی ، دده قورقود کتابخاناسی.اندروید کتاب ،

1394/04/19

یارادان سنی

   یازیلیب‌دیر: علی واحدی    نوع مطلب :شعر ،

حالال اولسون بو قامته، بو بویا، 
نه گؤزل یارادیب یارادان سنی؛ 
سنه بدنظردن دیَمه‌سین خطا، 
قوی الله ساخلاسین بلادان سنی. 

بیلمم گونش دئییم، یوخسا آی سنه، 
بو فانی دونیادا یوخدو تای سنه، 
گؤزللیگی خودا وئریب پای سنه، 
عزیز توتوب بَیدن، پاشادان سنی.  

جامالین اوخشاتدیم داغلار قارینا، 
گؤزوم دوشوب آغ سینه‌نین نارینا، 
گؤزل اولان بئله باخماز یارینا، 
اووچویام قویمارام بره‌دن سنی. 

اینصاف ائله، هردن افقانی گولدور، 
گؤزونون یاشینی آماندی، سیلدیر. 
قاپیندا قول ساخلا، یا دا کی، اؤلدور، 
اونوتمارام خئییر-دوعادان سنی


ائتیکئت‌لر: شهریار ، تورک ، اورمو ، اورمو گولو ،

1394/03/17

آنا

   یازیلیب‌دیر: علی واحدی    





آنا بو لطافت اولماز گول یارپاغیندا         محبتین جوشقون بولاغی آنا

بیر الاهی ایشیق ساچیر یوردوما        هر ائوین حقیقت چراغی آنا

 

آنا اولان یئرده کدر تاپیلماز                   غم ده شیرین اولار قورخودا شیرین

اونون نفسی نین طراوتیندن                دم ده شیرین اولار یوخودا شیرین

 

لایلاسی تیتره دیر باغریمین تئلین          سؤزومده آنادیر سازیمدا آنا

منی بویا باشا چاتدیران اودور              قیشیمدا آنادیر یازیمدا آنا

 

بیلمیره م نه سرری نه حکمتی وار          روحا تسکین وئریر آنانین سسی

هله ده سلیمان گیزیلدیر اوره ک           قولاغا ده ینده لایلا نغمه سی

 

                                                         سلیمان هاشم زاده



1394/03/13

حماسه ها و افسانه های ترکان

   یازیلیب‌دیر: علی واحدی    نوع مطلب :تاریخ ،


ترکان به دلیل گستردگی سرزمین ها و تاریخ دراز و غیرت ها و دلاوری ها ، صاحب ادبیات حماسه ای بسیار غنی هستند ؛ بطوری که به جرات می توان ادبیات حماسی ترکی را غنی ترین نوع ادبیات جهان دانست.حماسه عظیم ماناس برای اثبات این ادعا کافیست.


مجسمه ماناس در قرقیزستان


به غیر از حماسه های اقوام پروترک (مثل حماسه گیل گمیش سومری و حماسه گرگ خاکستری ترکان اتروسک) قدیمی ترین نمونه های باقی مانده از حماسه های ترکی مربوط به حماسه های ترکان سکایی می باشد.حماسه های شو şu destani و حماسه آلپ ار تونقا از حماسه های سکائیان می باشد.


مجسمه گیل گمیش سومری



مجسمه گرگ اتروسکی


حماسه شو مربوط به مقاومت پادشاه سکاییان در مقابل هجوم اسکندر می باشد و حماسه آلپ ار تونقا همان حماسه افراسیاب مطرح شده در شاهنامه فردوسی به عنوان شاه کوشانی فرمانروای توران است.


آلپ ار تونقا


سرودن اولین نمونه اشعار حماسی ترکی در زمان  هونهای ترک بوده است و بدین ترتیب باید پذیرفت که ترکها حدود پانزده ـ شانزده سده صاحب نوعى شعر حماسى بوده اند و گواه آن گزارش پریسکوس، ملازم سفیر روم شرقى در روزگار آتیلاست. به گفته او، در ضیافتى دو تن غیررومى مدایح اغراق آمیزى در ستایش پیروزیها و جنگاوریهاى آتیلا خوانده و او را تمجید کرده بودند (رجوع کنید به مولروس، ج 4، گ 92پ).


مجسمه ی آتیلای کبیر در ترکیه 
پادشاه مقتدر سلسله ترک هون



مته خان بنیانگذار سلسله هون


روایت شفاهى حماسه، یعنى نقالى آن، در گویشهاى ترکى دامنهاى گسترده دارد؛ از روایات قبایل نواحى آلتایى (شیفنر، راتلف، اولاگاشف) تا روایت حماسه کامل از زبان نقالان نام آورى چون ساغمباى و سایاقباى (راویان ماناس/ مَناس، حماسه قرقیزى) و یولداش ـ اوغلى (راوى آلپامش، حماسه ازبکى).



سیر تکامل حماسه در آسیاى میانه، از شرح پهلوانیهاى دلاوران شَمَنى  ــکه بر بال عقابها سوار مىشدندــ آغاز میشود و به پهلوانانى میرسد که از آن سوى استپها بر فرمانروایان مقتدر میتاختند، و به این ترتیب رام کردن مرکبى بادپا به نام اسب، که آرزوى بزرگشان بود، به حقیقت میپیوست.



در دیوان لغات الترک محمود کاشغرى ]متوفى اواخر قرن پنجم[، بخشى از شعر حماسى ترکى آورده شده که از نوع سوکواره بر پهلوانان یا مدیحه یا خودستایى است و در قالب وزنى a+a، (قافیه) a+x، b+b، b+x ]یعنى ابیات هشت هجایى[ سروده شده است و این شعر به پژوهشگران، از جمله بروکلمان، امکان داده است که ابیات از هم گسیخته در دیوان لغاتالترک را بازپردازى کنند.

حماسه ماناس، گرچه متعلق به ترکی قرقیزی است، اما برخى شخصیتهاى آن، از جمله خود ماناس، در حماسه هاى سایر اقوام ترکان نیز پدیدار میشوند؛ همانند آلپامش، اِدیگه باتِرِ (بهادُر)، قوبلاندى باتر، و شورا باتر. براى نمونه، در میان ازبکان دهگونه (روایت) از آلپامش وجود دارد، در میان قزاقها دوگونه، در میان قره قالپاقها یک گونه، که شمار ابیاتشان از 500 ،2 تا چهارده هزار متغیر است. داستان ماناس در نواحى آلتایى به صورت آلپ ماناش و در کتاب دده قورقوت به صورت قصه بسیار لطیف «بامسى بیرک» دیده میشود.(نکته جالب این است که افرادی از روی نادانی حماسه کهن دده قورقود را کتابی ساختگی و جعلی میخوانند)


مجسمه دده قورقود در ترکمنستان


مجسمه دده قورقود در آذربایجان

 


ماناس گرچه فقط به یک دوره و دودمان تعلق دارد، در عین حال، اکثر حماسه هاى قرقیزى را که زمانى مستقل بوده اند در خود جاى داده است، از آن جمله اند: ار کوکچو، ار توشتوک و بسیارى از قصه هاى عامیانه غیرمکتوب قرقیزى. تنها داستانهاى حماسى درجه دو، همانند جانش و بایش (با پیوند نزدیک به قصه ترکمنى ـ ازبکى یوسف و احمد)، قورمانبک، سارینجى، ارتابیلدى از تأثیر ماناس در امان مانده اند.


یاتاغان شمشیر افسانه ای ترکان


راویان ماناس یا ماناسچیها مجاز بودند و حتى تشویق میشدند که بر شمار ابیات این منظومه بیفزایند و تکملههایى براى آن فراهم کنند، مثلا راویانى از نسل دوم (مانند سمتى) و سوم (مانند سیتک). نقالان ماناس را با 000 ،250 بیت معرفى کردهاند، و ساغمباى (متوفى 1319ش) هم با آنان هم داستان است. در حالىکه سایاقباى که متأخرتر بوده (تولد ح 1312)، ماناس را با چهارصدهزار بیت عرضه کرده است. تحقیقات میدانى براى گردآورى این اثر آسان نبود. راتلف، در اواخر قرن سیزدهم/ نیمه دوم نوزدهم فقط حدود 500 ،12 بیت از ماناس را از زبان راویان گرد آورده است.

براى نقل و روایات ماناس دو مکتب اصلى وجود داشت : تىین شان از آنِ ساغمباى و ایسیقکول از آنِ سایاقباى. موضوع ماناس، تولد سحرآمیز قهرمان، کودکى شگفتی آور وى، و کوشش او در یگانه کردن قبایل قرقیز پس از پیروزى بر خویشاوندان ذکور مدعى فرمانروایى و دشمنانش است. همچنین، شرح لشکرکشیهاى او بهویژه بزرگترین لشکرکشىاش به دیار چین، بازگشت فاجعه بار او از این سفر که به مرگ او میانجامد، زنده شدن او و غیره. یکى از چهره هاى درخشان حماسه ماناس، برادرِ شیرى او، الممبت، چینىِ اسلام آوردهاى است که ماناس در لشکرکشى بزرگ به او اختیارات بسیار میدهد و حسادت قرقیزها را برمیانگیزد.



ماناس در جنگهاى خود از یارى چهارپایان سحرآمیز بهرهمند میشود، و این برپایه اعتقادات شمنى است. در این جنگها، چهل جنگاور، که قرقچورو خوانده میشوند، وى را همراهى مىکنند. راتلف و اغلب نقالان ماناس در قرن چهاردهم/ بیستم براى بیشتر این چهل تن نامهاى یکسانى ذکر کرده اند.

حماسه هاى مهم قزاقها/کازاخها عبارت اند از: آلپامش باتر، ادیگه باتر، ار کوکچا، ار ساین، ار تارغین، قَمْبَر باتر، قوبلاندى باتر، شورا باتر، قیز ژیبک، قوزى کورپوش، و بایان سولو (که رومئو و ژولیت ترکى بهشمار مىآید). آیمان شولپان و اوراق باتر نیز محصول روزگارىاند که نفوذ روسها در آسیاى میانه گسترش یافته بود.


اوغوز خاقان(اوغوز خان) پدر افسانه ای ترکان



مجسمه اوغوزخاقان در ترکمنستان



آردی(ادامه مطلب)

1394/03/11

تورپاق قالا کندی

   یازیلیب‌دیر: علی واحدی    نوع مطلب :تاریخ ،

تاریخ بویو اورمیه نین ان مشهور و تانینمیش کندلریندن بیری تورپاق قالا اولوبدور.

تورپاق قالا کندی کئچمیشلرده اورمیه نین 5 کیلومترلیگینده یئرلشسه ایدی ده، آما ایندی لیکده اورمیه شهرینین توسعه سی و گئنیشلنمه سینه گؤره، بورانی آرتیق شهرین بیر محله سی آدلاندیرساق یانیلمامیشیق و یاخین گله جکده ده بئله اولاجاق.

ایندی لیکده تورپاق قالا اورمیه شهری ایله چوخ آز مسافه ده یئرلشیر. بورا کئچمیشلردن بری افشارلارین و اونلارین خانلارینین یاشادیغی و یئرلشدیگی یئر اولوبدور.بورانین افشارلاری، بؤیوک افشار ائلینین اوصالی طایفاسینداندیلار.

جغرافی آدلارا نظر سالاندادا، آذربایجاندا و هابئله باشقا بؤلگه لرده تورپاق قالا آدلی کندلرین اولدوغونو بیله جه ییک.

تورپاق قالانین تاریخی تپه سینین یاشی اورارتو دورونه گئدیر چاتیر و بورادان تاپیلان تاریخی اشیالاری 3000 ایل ایله 3500 ایل آراسیندا اولمالارینی تخمین ائدیبلر.

اورارتولار ایندیکی غربی آذربایجان استانی و ها بئله تورکیه نین وان استانیندا موجود اولان تاریخی بیر حکومتین قوروجوسو ایدیلر و ایران-تورکیه سرحدینده و اوجا-هوندور داغلارین باشیندا محتشم قالالار تیکیبلر و قالینتی لارینین ایزلری هله ده گؤرونور.

ایندیکی تورپاق قالانین ایلکین قورولوشونون تاریخی قازان خان زمانیندا باش وئریب.

تاریخده بورانین آدینین ایلک چکیلدیگی دوره نظر سالیرساق، تیموری دورونه چاتاجاییق. امیر تیمور گورکانی اؤز سرکرده سی قورقون خانی تورپاق قالادا باش وئرن عصیانا و شورشه قارشی اورمیه یه گؤندریر و او، عادل آغا آدلی عصیانچی لارین رهبرینی بو قالادا مغلوب ائدیر و اؤلدورور و تیمورا قارشی اولان قیامی سوسدورور.

شاه عباس دورونده ایسه افشار ائللرینین باشچی سی اولان کلبعلی خان، اورمیه حاکمی سئچیلیر و او تورپاق قالانی اؤزونه یورد سئچیر و اؤز حکومتینی بو کنددن اداره ائدیر و قالالار تیکیر و بورجلار قووزاییر.

تورپاق قالا اورمیه نین دارالحکومتی ایمیش و اورمیه نین افشار حاکملری بورادا یاشاییرمیشلار.

آدینی چکدیگیمیز کلبعلی خان افشار، تورپاق قالالی اولدوغونا گؤره، بو کندی اؤزونه مقر ائدیر. کلبعلی خان آپاریلان ساواشلاردا، شاه عباسین قوشونوندا چوخلو شجاعت گؤستریر و اونون باغداد ساواشلاریندا رشادتلری هله ده یئرلی جماعاتین یادداشیندان اونودولماییب و ایپی قیران لقبینی هله ده اؤزو ایله داشی ییر.

تورپاق قالانین همده ایرانین روسلار طرفیندن اشغال اولونان واختلار ، مقاومتی یادلاردان سیلینمه یندیر و بو سببدندیر کی روس قوشونو تقریبی اولاراق 100 ایل بوندان قاباق کندی اودا چکیر. بو دورده اورمیه بازاری دا روس قوشونو طرفیندن اودلانیر.

حتی جیلولوق دورونده ده بو کندده چوخلو دؤیوشلر آپاریلیب ، چوخلو گوناهسیز انسانلار جانلارینی الدن وئردیلر. بودا تورپاق قالانین استراتژیک جهتدن او دورده کی اورمیه یه نه قدر اهمیتلی اولدوغونو گؤستریر.

کئچمیشده اورمیه دروازالارینین بیری تورپاق قالا آدی ایله تانینیرمیش و ایندی کی یئددی ائولر و نور خیابانلاری "تورپاق قالا یولو"، آدی ایله مشهور ایدیلر.

بوتون بونلار تورپاق قالانین تاریخ بویو  نه قدر اهمیتلی اولدوغونو گؤستریر. نیه کی بیر قالا کیمی اورمیه نی قوروماقدا و محافظه ائتمکده بؤیوک رولا صاحب ایمیش و یوز ایللر بویوجادا افشار دؤیوشچولری اورادا یئرلشدیریلمیش ایمیشلر.

 


banafsheh

برای انجام این بازی ، ابتدا بچه ها به دو دسته ی مساوی تقسیم می شوند. بچه های هر دو دسته دست های یگدیگرز را زنجیر وار می گیرند و به فاصله ی چند متر در رودر روی هم  می ایستند.

دسته ی اول به طور همصدا می گویند: بنوُوشه! (بنفشه !)

دسته ی دوم  در مقابل آن ها به طور همصدا می گویند: بَندَه دوشَر . ( به بند می افتد.)

دسته ی  اول: بیزدَن سیزَه کیم لَر دوشَر؟   (از ما به شما کی ها می افتند؟)

بازیکنان دسته ی  دوم بعد از مشورت بطور همصدا نام یکی از بازیکنان را می گویند. در این زمان کسی که نامش را ببرند از دسته ی خود جدا شده و به طرف گروه مقابل می دَوَد و به محض رسیدن برای گسستن زنجیر دست ها ، تلاش می کند تا یکی از آن ها را از گروه جدا کرده و دَوان دَوان به گروه خود بیاورد و بر تعداد بازیکنان گروهش بیفزاید.

چنانچه اگر نتواند  خود به گروه آنها ملحق می شود.

در روند بازی ، این بار نوبت دسته ی دوم است که با ذکر بنفشه ... بازی را ادامه دهد.

در آخر،  گروهی که تعدادشان بیشتر باشد برنده ی بازی است.


ائتیکئت‌لر: تورکجه کتاب. سهند.تراختور.تبریز.اورمیه.زنگان.زنجان.ماک.اردبیل ،

یارپاق‌لارین سایی: 26 1 2 3 4 5 6 7 ...